Data 22 września nawiązuje do wydarzeń z 1939 roku, kiedy rozpoczęła się planowa eksterminacja pacjentów Krajowego Zakładu Psychiatrycznego w Kocborowie w ramach tzw. Akcji T4. Osoby chorujące psychicznie zostały uznane za osoby „niezdolne do współżycia społecznego i wiodące żywot niegodny życia”. W szpitalach psychiatrycznych i zakładach opiekuńczych w ramach Akcji T4 śmierć poniosło około 20 tysięcy polskich obywateli – pacjentów szpitali psychiatrycznych i innych placówek opiekuńczych. To na nich testowano metody masowych działań eksterminacyjnych, byli też głodzeni.
Wielu polskich psychiatrów, pielęgniarek i innych pracowników personelu medycznego podejmowało próby ratowania swoich pacjentów przed śmiercią, a niektórzy zginęli razem z nimi. Dzień ten został ustanowiony jednogłośnie uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 27 września 2024 roku z inicjatywy obywatelskiej – środowiska naukowego, historyków, lekarzy i działaczy społecznych, którzy przez lata upominali się o pamięć o tych ofiarach. Pamiętamy o losach tych bezbronnych ludzi, o ich cierpieniu i godności, której próbowano ich pozbawić.
Miejmy też na uwadze, dokąd może w ekstremalnych sytuacjach prowadzić stygmatyzacja, niezrozumienie, wykluczenie, unieważnianie. Człowiek jest taki, jak jest traktowany. Dlatego tak ważne są wszelkie działania wspierające ludzi doświadczonych kryzysem w budowaniu więzi, sprawczości, odnalezieniu się pracy, powrocie do nauki, w uwierzeniu w siebie, w dotarciu do zasobów. Dlatego tak ważne jest wypracowywanie języka pozwalającego mówić o tym doświadczeniu bez stygmatyzacji. Dlatego tak ważne jest edukowanie, czym jest kryzys.
Ludzie nie są diagnozami.
Są ludźmi.